လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်နှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မြန်မာနိုင်ငံတွင် သွေးတိုးရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှင့် ဆေးလိပ်နှင့်ဆေးရွက်ကြီး သုံးစွဲမှုတို့ အနည်းငယ်လျော့ကျလာပြီး သွေးတွင်းသကြားဓာတ်နှင့် သွေးတွင်းအဆီဓာတ်များခြင်းကဲ့သို့ ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်တက်လာကြောင်း သုတေသနတွေ့ရှိချက်များအရ သိရသည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မကူးစက်နိုင်သောရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေများကို STEPs Survey နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာခြင်းသုတေသနများကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ၂ဝဝ၉ ခုနှစ်၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ ရောဂါကူးစက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်သော ပတ်ဝန်းကျင်၊ ကျန်းမာရေးနှင့်မညီညွတ်သော လူမှုဘဝနေထိုင်မှုပုံစံများ၊ ကျန်းမာရေးနှင့်မညီညွတ်သော အစားအသောက်များ စသည်တို့ကို ကာလကြာမြင့်စွာ ထိတွေ့နေထိုင်စားသောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရောဂါအစုအဝေးကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါရောဂါများသည် နာတာရှည်ရောဂါများလည်းဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဖြစ်အများဆုံးမှာ (၁) နှလုံးသွေးကြောရောဂါ၊ (၂) ဆီးချိုသွေးချိုရောဂါ၊ (၃) ကင်ဆာရောဂါ၊ (၄) နာတာရှည်အဆုတ်ရောဂါတို့ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် သေဆုံးသူ ၁၀၀ လျှင် ၅၉ ဦးမှာ မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများကြောင့်ဖြစ်ရာ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော လူနေမှုဘဝပုံစံနှင့်အညီ ကျင့်သုံးနေထိုင်ကြခြင်းဖြင့် သက်တမ်းရှည်ကြာ ကျန်းမာစွာ နေထိုင်နိုင်ကြမည်ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်ရာ လူတိုင်း သက်ရှည်ကျန်းမာကြရေးအတွက် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်စွာ စားသုံးကြရန်လိုသည်။ ချိုလွန်း၊ ငန်လွန်း၊ အဆီများလွန်းသော အစာများ၊ အသင့်စား ထုပ်ပိုးထားသော အစားအစာများ၊ အမဲဆီ၊ ဝက်ဆီ၊ စားအုန်းဆီ စသည့်ဆီများနှင့် ကွမ်းစားခြင်း စသည်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်၍ အမျှင်ဓာတ်ပါသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် သစ်သီးဝလံများကို များများစားသုံးကြရမည်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအချက်အနေဖြင့် ကိုယ်ကာယလှုပ်ရှားမှုလေ့ကျင့်ခန်းများ မှန်မှန်ပြုလုပ်ရန်လိုသည်။ တစ်ပတ်လျှင် ၅ ရက်၊ နေ့စဉ် နာရီဝက် လမ်းလျှောက်၊ ရေကူး၊ စက်ဘီး စီး၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုခုတို့ကို ပြုလုပ်ရန်၊ အထိုင်များခြင်း၊ လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရန်၊ သွက်လက်တက်ကြွစွာ နေထိုင်ရန်၊ တီဗွီကြည့်ခြင်း၊ ဂိမ်းကစားခြင်း၊ အင်တာနက်၊ ကွန်ပျူတာအသုံးပြုခြင်းတို့ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရန် လိုသည်။
တတိယအချက်အဖြစ် ဆေးလိပ်နှင့် ဆေးရွက်ကြီးတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ကြရမည်ဖြစ်သည်။ ဆေးရွက်ကြီးဟုဆိုရာတွင် ကွမ်းစားရာတွင် နှပ်ဆေးအမျိုးမျိုးထည့်စားခြင်းနှင့် ဆေးငုံခြင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ စတုတ္ထအချက်အားဖြင့် အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ကြရမည်ဖြစ်ပြီး ပဉ္စမအချက်အားဖြင့် မိမိအရပ်အမြင့်အလိုက်ရှိသင့်သော ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ကိုယ်အလေးချိန်များနေပါက လျှော့ချရန် ကြိုးစားကြရမည်ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအချက်အနေဖြင့် နေ့စဉ် ရေဖန်ခွက် ရှစ်ခွက် သို့မဟုတ် ရေသန့်ဘူး နှစ်ဘူး (နှစ်လီတာ) သောက်သုံးကြရမည်ဖြစ်ပြီး သတ္တမအချက်မှာ ကောင်းသောစိတ်ကို မွေး၍ လောကဓံကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်ကြရန် ဖြစ်သည်။ အသက် ၄၀ ကျော်လာသည့်အခါ ဆီးချိုသွေးချိုနှင့် သွေးတိုး ရောဂါ ဖြစ်ပွားနေမှု ရှိ မရှိကို ပုံမှန်စစ်ဆေးရန်နှင့် ရောဂါဖြစ်ပွားသည်ကို သိရှိပါက ဆောလျင်စွာ ကုသမှုခံယူကြရမည်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် မကူးစက်နိုင်သောရောဂါများကြောင့် နှစ်စဉ် လူ ၄၁ သန်းခန့် သေဆုံးနေရပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်း သေဆုံးမှုများ၏ ၇၄ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်ဟု ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ အချက်အလက်များတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ မကူးစက်နိုင်သောရောဂါများကြောင့် သေဆုံးမှုစုစုပေါင်း ၏ ၈ဝ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများကြောင့် ဆေးရုံတက်ရောက်ရမှု တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်လျက်ရှိရာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ကောက်ခံထားသော အချက်အလက်များအရ ဆေးရုံတက်လူနာသေဆုံးမှုများ၏ ထက်ဝက်ကျော်သည် မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ဆေးရုံအခြေပြု စာရင်းဇယားများအရ သိရသည်ဆိုသည်။ စင်စစ်အားဖြင့် မကူးစက်နိုင်သောရောဂါများဆိုသည်မှာ မိမိတို့၏ နေထိုင်စားသောက်မှုနှင့် အမူအကျင့်တို့ကို ထိန်းချုပ်ပြုပြင်၍ ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော လူနေမှုဘဝပုံစံများနှင့်အညီ ကျင့်သုံးနေထိုင်ကြခြင်းဖြင့် မိမိတွင် ရောဂါစွဲကပ်မလာအောင် ရှောင်လွှဲနိုင်သည်။
သို့ဖြစ်ရာ ကိုယ်မကျန်းမာ၍ စိတ်မချမ်းသာရခြင်း၊ ကျန်းမာရေးအသုံးစရိတ် ဝန်ပိမှုကြောင့် လူမှုစီးပွားဘဝ ထိခိုက်ရခြင်းအဖြစ်တို့မှ ကင်းဝေးကြစေရေး၊ အချိန်မတိုင်မီ နာရသည့် ဘေး၊ သေရသည့်ဘေးတို့မှ ရှောင်ကြဉ်နိုင်ကြရေးတို့အတွက် မိမိကိုယ်ကို ဆင်ခြင်တုံတရားဖြင့် ထိန်းချုပ်ကာ ကျန်းမာရေးစံနှုန်းများနှင့်အညီ စားသောက်နေထိုင်နိုင်ကြပါစေကြောင်း။ ။
